Botxona

Ma'lumotlar, SQLite va zaxira nusxalash

DATA_DIR — yagona doimiy joy

Bot konteynerining fayl tizimi faqat o'qish uchun (read-only). Yozish mumkin bo'lgan va qayta ishga tushirish (redeploy, restart, tokenni almashtirish), bot uxlab-uyg'onishidan keyin ham saqlanib qoladigan yagona joy — DATA_DIR muhit o'zgaruvchisi ko'rsatgan papka (/data). Boshqa joyga (masalan loyihaning o'ziga) yozishga urinish xato beradi. Shu sababli SQLite baza, Excel eksport, yuklangan fayl kabi barcha doimiy ma'lumotlarni faqat DATA_DIR ichida saqlang (namuna kod).

SQLite — qo'llab-quvvatlanadigan ma'lumotlar bazasi

Botxona rasman bitta ma'lumotlar bazasini qo'llab-quvvatlaydi — SQLite, DATA_DIR ichidagi oddiy fayl. Alohida server, parol yoki sozlama kerak emas: baza bot bilan birga ishlaydi, har kuni avtomatik zaxiralanadi va panelda hajmi ko'rinadi. Quyidagi kutubxonalar hech qanday qo'shimcha sozlamasiz ishlaydi.

Python

Standart sqlite3, aiosqlite, SQLAlchemy, Tortoise ORM, peewee va boshqalar.

import os, sqlite3

DATA_DIR = os.environ.get("DATA_DIR", "./data")
os.makedirs(DATA_DIR, exist_ok=True)

db = sqlite3.connect(os.path.join(DATA_DIR, "bot.db"))
db.execute("PRAGMA journal_mode=WAL")
db.execute("PRAGMA busy_timeout=5000")
db.execute("CREATE TABLE IF NOT EXISTS users (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT)")

SQLAlchemy'da mutlaq yo'l uchun to'rtta slesh kerak: sqlite:////data/bot.db. Yo'lni qo'lda yozgandan ko'ra DATA_DIR dan yig'ish ishonchliroq: create_engine("sqlite:///" + os.path.join(DATA_DIR, "bot.db")).

Node.js

better-sqlite3 va sqlite3 (native modullar) — platforma ularni package.json dan aniqlab, kompilyatorlar bilan alohida bosqichda avtomatik o'rnatadi. Node 22 dagi o'rnatilgan node:sqlite (DatabaseSync) ham ishlaydi (ishga tushganda ExperimentalWarning chiqaradi — bu zararsiz).

const fs = require("fs")
const path = require("path")
const Database = require("better-sqlite3")

const DATA_DIR = process.env.DATA_DIR || "./data"
fs.mkdirSync(DATA_DIR, { recursive: true })

const db = new Database(path.join(DATA_DIR, "bot.db"))
db.pragma("journal_mode = WAL")
db.pragma("busy_timeout = 5000")
db.exec("CREATE TABLE IF NOT EXISTS users (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT)")

Go

Tavsiya etiladi — toza Go'dagi modernc.org/sqlite (build tez). cgo ishlatadigan github.com/mattn/go-sqlite3 ham ishlaydi: platforma uni C kompilyatori bilan quradi va statik bog'laydi, faqat birinchi build sekinroq bo'ladi.

import (
	"database/sql"
	"log"
	"os"
	"path/filepath"

	_ "modernc.org/sqlite"
)

dsn := filepath.Join(os.Getenv("DATA_DIR"), "bot.db") +
	"?_pragma=journal_mode(WAL)&_pragma=busy_timeout(5000)"
db, err := sql.Open("sqlite", dsn)
if err != nil {
	log.Fatal(err)
}
db.SetMaxOpenConns(1) // yozuvlar navbat bilan bajariladi
_, err = db.Exec(`CREATE TABLE IF NOT EXISTS users (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT)`)

Yaxshi amaliyotlar

  • Yo'l har doim DATA_DIR dan: os.path.join(DATA_DIR, "bot.db"), path.join(process.env.DATA_DIR, "bot.db"), filepath.Join(os.Getenv("DATA_DIR"), "bot.db").
  • WAL va busy_timeout ni yoqing: PRAGMA journal_mode=WAL o'qish va yozishni bir-biriga xalaqit bermaydigan qiladi, PRAGMA busy_timeout=5000 esa "database is locked" xatosi o'rniga 5 soniyagacha kutadi.
  • Bitta ulanish: har bir jarayonda bitta ulanish saqlang (yoki yozuvlarni navbat bilan bajaring) — har bir xabar uchun yangi ulanish ochmang.
  • Jadvallarni ishga tushganda yarating: CREATE TABLE IF NOT EXISTS yoki migratsiyalarni bot startida bajaring — bo'sh DATA_DIR bilan ham bot to'g'ri ishga tushsin.
  • Katta media'ni bazaga yozmang: rasm va video uchun Telegram bergan file_id ni saqlang — u bir necha baytdan iborat va faylni qayta yuborish uchun yetarli.
  • Holatni (FSM/sessiya) bazada saqlang: aiogram MemoryStorage yoki grammY'ning xotiradagi sessiyasi bot qayta ishga tushganda va faolsiz bot uxlaganda yo'qoladi. Muhim holatni SQLite'da saqlang.

Ma'lumotlar hajmi limiti

DATA_DIR hajmi (SQLite bazalar va boshqa fayllar birga) tarif bo'yicha cheklangan:

TarifDATA_DIR limiti
Bepul100 MB
Start1 GB
Freelancer1 GB (har bir bot uchun)
Pro5 GB
Business10 GB

Hajm taxminan har 5 daqiqada o'lchanadi va Bot → Zaxira bo'limida "ishlatilgan / limit" ko'rinishida chiziq bilan ko'rsatiladi.

  • 90% ga yetganda — bot egasiga Telegram orqali ogohlantirish yuboriladi.
  • Limitdan 20% oshganda — bot avtomatik to'xtatiladi, egasi va qo'llab-quvvatlash xizmati xabardor qilinadi.

Botni o'zingiz qayta yoqishingiz mumkin, lekin ma'lumotlar hali ham chegaradan katta bo'lsa, taxminan 30 daqiqa ichida yana to'xtatiladi. Shuning uchun joy bo'shating — eski yozuvlarni o'chiring va VACUUM bajaring (SQLite o'chirilgan joyni faqat shundan keyin qaytaradi) — yoki kattaroq tarifga o'ting.

Kunlik avtomatik zaxira

Har kuni soat 03:00 da (Toshkent vaqti) faol bo'lgan har bir bot uchun DATA_DIR papkasi butunlay arxivlanadi, AES-256-GCM bilan shifrlanadi va alohida saqlanadi. Oxirgi zaxiradan beri hech qanday faollik bo'lmagan botlar uchun zaxira olinmaydi (bekorga resurs sarflanmasligi uchun).

SQLite bazalar qanday zaxiralanadi

DATA_DIR dagi har bir SQLite fayl (kengaytmasidan qat'i nazar, fayl sarlavhasi bo'yicha aniqlanadi) VACUUM INTO orqali nusxalanadi — bu bot ishlab, bazaga yozib turgan paytda olingan tranzaksiya jihatidan yaxlit surat (WAL ichidagi o'zgarishlar ham kiradi). Zaxira uchun botni to'xtatish shart emas. Shundan keyin nusxa PRAGMA quick_check bilan tekshiriladi.

Agar baza shikastlangan bo'lsa, u baribir xom nusxa sifatida saqlanadi, zaxira "Shikastlangan" deb belgilanadi va bot egasi kuniga bir marta Telegram orqali xabar oladi — bunday holatda avvalgi sog'lom zaxiradan tiklash tavsiya etiladi.

Bot → Zaxira bo'limida har bir zaxira yonida belgi bor:

BelgiMa'nosi
✓ N bazaN ta SQLite baza yaxlit nusxalandi va tekshiruvdan o'tdi
Shikastlangankamida bitta baza tekshiruvdan o'tmadi (xom nusxa saqlangan)
Oddiy nusxafayllar oddiy nusxalandi — surat olish vositasi o'sha paytda mavjud bo'lmagan
Baza yo'qDATA_DIR da SQLite baza topilmadi

Saqlash muddati (retention)

TarifSaqlash muddati
Bepul3 kun
Start, Freelancer7 kun
Pro14 kun
Business30 kun

Muddati o'tgan zaxiralar avtomatik o'chiriladi. Panelda Bot → Zaxira bo'limida barcha mavjud zaxiralarni sanasi va hajmi bilan ko'rasiz.

Qo'lda zaxira olish

Har qanday vaqtda "Hozir zaxiralash" tugmasi bilan qo'shimcha zaxira olishingiz mumkin — masalan katta o'zgarishdan oldin.

Zaxiradan tiklash

Tiklash tugmasini bossangiz: avval joriy holat "tiklashdan oldingi zaxira" sifatida avtomatik saqlanadi (xato bosilsa ham hech narsa yo'qolmaydi), so'ng DATA_DIR tanlangan zaxira holatiga qaytariladi va bot qisqa vaqtga qayta ishga tushadi.

Zaxirani yuklab olish

"Yuklab olish" tugmasi 24 soat amal qiladigan imzolangan havola yaratadi — shu havola orqali shifrlangan faylni kompyuteringizga saqlab qo'yishingiz mumkin. Havola muddati o'tsa yoki soxtalashtirilsa, yuklab bo'lmaydi.

Nega PostgreSQL, MongoDB yoki Redis emas?

Yangilik: pullik tarifda bot tashqi serverlarga (jumladan ma'lumotlar bazasiga) ulana oladi — shartlar. Quyidagi tavsiya shunda ham kuchda: bot ma'lumotlari uchun SQLite eng ishonchli (zaxira, tezlik, tashqi xizmat uzilishiga bog'liq emas). Sinov va bepul tarifda esa bot konteynerlari internetga chiqmaydi: ular izolyatsiyalangan tarmoqda ishlaydi va faqat platforma proksisi orqali Telegram API'ga ulana oladi. Shuning uchun PostgreSQL, MongoDB, Redis yoki MySQL serverlariga (Supabase, Neon, MongoDB Atlas va h.k.) ulanib bo'lmaydi. Tekshiruv bunday kutubxona yoki ulanish manzilini (postgres://, mongodb://, REDIS_URL va h.k.) topsa, 5-bandda sariq ogohlantirish beradi.

Bundan qo'rqmang: oddiy Telegram bot uchun SQLite yetarlidan ham ortiq. U soniyasiga minglab o'qish va yuzlab yozuvni bemalol bajaradi, katta auditoriyali botlar ham unda bemalol ishlaydi — ustiga-ustak bazangiz Botxona tomonidan avtomatik zaxiralanadi. Loyihangiz hozir tashqi bazadan foydalansa, uni SQLite'ga o'tkazing: SQLAlchemy, Tortoise kabi ORM'larda odatda ulanish manzilini almashtirish kifoya (Prisma'da provider = "sqlite" ham qo'yiladi), so'ng mavjud ma'lumotlarni bir marta ko'chirib o'tkazasiz.

Keyingi qadam

Ma'lumot yo'qolishining oldini olish uchun kod qoidalari: 6 qoida — 5-band. Bot uxlab-uyg'onganda ma'lumot yo'qolmasligi haqida: Uxlash va uyg'onish. Barcha son ko'rsatkichli limitlar: Cheklovlar.